اسلام‌ اباد / ریاض : د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر حاکان فیدان وايي، چې د پاکستان، سعودي عربستان او ترکیې ترمنځ نوی دفاعي تړون له تخنیکي پلوه د ناټو د تړون له پنځمې مادې سره ورته والی لري.

د دې خبرې مطلب دا دی چې که پر دریو هېوادونو کې پر یو وسله ‌وال برید وشي، دغه برید به د ټولو پر ضد برید ګڼل کېږي. خو دا په دې معنا نه ده چې د هر برید په صورت کې به درې واړه هېوادونه سمدستي خپل پوځونه جګړې ته واستوي.

فیدان ،د اګست په ۸مه، ویلي دي، چې که د تړون پر یوه غړي برید وشي، اغېزمن هېواد باید د مرستې غوښتنه وکړي او څرګنده کړي چې څه ډول مرستې ته اړتیا لري. دا مرسته کېدی شي استخباراتي معلومات، لوژستیکي ملاتړ، مهمات یا د پوځي ځواکونو لېږل وي. د مرستې کچه او بڼه به د پېښې له حالاتو سره سم د سلا مشورو له لارې ټاکل کېږي.

دغه تړون د اګست پر ۷مه په مکه کې د سعودي ولي عهد او وزیراعظم محمد بن سلمان، د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان او د پاکستان وزیراعظم شهباز شریف له خوا لاسلیک شوی دی. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې ویل شوي دي چې د تړون موخه د هر ډول تېري پر وړاندې ګډ مخنیوی پیاوړی کول او د درې واړو هېوادونو ترمنځ د دفاعي همکاریو پراخول دي.

د پاکستان لپاره د دې تړون عملي مانا دا ده چې له سعودي عربستان او ترکیې سره به د پوځ، روزنې، استخباراتو، لوژستیک او دفاعي صنعت په برخو کې همکاري نوره هم منظمېږي. پاکستان له سعودي سره اوږدې امنیتي او اقتصادي اړیکې لري، او دا تړون ښیي د ریاض سیاسي، اقتصادي او دفاعي ملاتړ ته نوی چوکاټ ورکړي.

پاکستان په داسې وخت کې له دې تړون سره یوځای شوی دی چې د تحریک طالبان پاکستان له بریدونو سره مخ دی. اسلام‌ اباد دعوه کوي چې د ټي‌ ټي‌ پي ځینې وسله ‌وال د افغانستان له خاورې په پاکستان کې بریدونه تنظیموي؛ خو د افغانستان واکمن چارواکي دا تورونه ردوي. پاکستان له هند سره د کشمیر او سرحدي امنیت په اړه هم اوږدمهاله کړکېچ لري.

له همدې امله، اسلام ‌اباد ښیي د دغه تړون له لارې د استخباراتي معلوماتو، پوځي روزنې، دفاعي ټکنالوژۍ او احتمالي بیړني ملاتړ لپاره پراخ چوکاټ ترلاسه کړي. خو که په سیمه کې شخړه پراخه شي، پاکستان ښیي د سیاسي دریځ او پوځي مرستې په اړه له نوي فشار سره مخ شي.

ترکیه له کرد وسله‌ والو ډلو، په ځانګړي ډول د کردستان کارګر ګوند یا پي‌ کی کی سره، له اوږدې مودې امنیتي شخړه لري. انقره دغه ډله د خپل هېواد د امنیت لپاره لوي ګواښ ګڼي او په عراق او سوریه کې یې پر مرکزونو پوځي عملیات کړي دي.

له پاکستان او سعودي عربستان سره دفاعي همکاري کولی شي ترکیې ته د سیمه‌ ییزو امنیتي اړیکو، استخباراتي معلوماتو او دفاعي صنعت په برخه کې نوې لارې پرانیزي.

سعودي عربستان بیا د یمن له حوثي ډلې سره د اوږدې جګړې له امله د توغندیزو او بې‌ پیلوټه الوتکو له ګواښ سره مخ دی. ریاض اندېښنه لري چې حوثي بریدونه د سعودي هوايي ډګرونه، بندرونه، د تېلو مرکزونه او سمندري لارې په نښه کولی شي.

سعودي عربستان له دې سره سره د ایران له ملاتړو ډلو او په سیمه کې د انرژۍ د مرکزونو، سوداګریزو لارو او بندرونو پر وړاندې له پراخو امنیتي ګواښونو سره هم مخ دی. دغه تړون ریاض ته د بهرني برید پر وړاندې د ګډ مخنیوي نوی سیاسي او دفاعي پوښ ورکوي.

سعودي کولی شي د پاکستان له پوځي تجربې او روزنیز ظرفیت، او د ترکیې له دفاعي ټکنالوژۍ او وسلو جوړولو له وړتیاوو ګټه واخلي. د دې تړون یوه احتمالي سیاسي مانا دا هم ده چې سعودي غواړي د خپل امنیت لپاره له څو سیمه‌ ییزو قدرتونو سره اړیکې پراخې کړي.

فیدان ټینګار کړی دی چې تړون د ایران یا کوم بل هېواد پر ضد نه دی. هغه وايي، په تړون کې د کوم ګډ دښمن نوم نه دی لیکل شوی او تر هغې چې یو هېواد پر لاسلیک کوونکو برید ونه کړي، هدف نه ګڼل کېږي.

د ناټو له پنځمې مادې سره ورته والی یوازې د ګډ دفاع د اصل په برخه کې دی. پاکستان، سعودي عربستان او ترکیه د ناټو غړي نه دي، او دا تړون د ناټو بدیل یا د اتومات جګړې ضمانت نه جوړوي. د مرستې ډول به د هر هېواد له پرېکړې او د پېښې له حالاتو سره تړاو ولري.

لنډه دا چې دغه تړون د پاکستان، سعودي عربستان او ترکیې لپاره د امنیتي همکارۍ د پیاوړتیا او د احتمالي بریدونو پر وړاندې د ګډ مخنیوي ژمنه ده؛ خو اصلي اغېز به یې هغه وخت څرګند شي چې د تړون عملي کړنلارې، ګډې کمېټۍ او د مرستې حدود په رسمي ډول بشپړ شي.