کابل : په کابل کې د عربي عطرو او عود د کاروبار د زیاتېدو راپور د خوشبویۍ د هغه بازار انځور وړاندې کوي چې یوه مهمه برخه یې پر وارداتي توکو ولاړه ده؛ خو د افغانستان د ګلابو او طبیعي خوشبویو له پخواني شالید سره هم تړاو لري.

د امو ټلویزیون ،د اګست د ۸مې، د راپور له مخې، په شهرنو کې له ۱۲ ډېر او په وزیر اکبر خان کې له ۲۰ ډېر د عطرو دوکانونه فعال دي. د دې دوو سیمو په اړه د امو شمېرې ښيي چې هلته له ۳۲ ډېر دوکانونه د عطرو په کاروبار بوخت دي؛ خو د ټول کابل لپاره د عطرو د دوکانونو کره رسمي شمېرې نه دي خپرې شوې.

د عطرو دوکانداران وايي، چې عود د دوي له هغو توکو څخه دی چې ډېر خرڅېږي. د دوي په وینا، طالب چارواکي او د طالبانو ځینې غړي د ګران بیه عربي عطرو له منظم خریدارانو څخه دي او د ځانګړو عطرو لپاره لوړې بیې ورکوي.

دا خبره د دوکاندارانو دعوه ده او تر اوسه یې مستقل تایید نه دی شوی. د امو په راپور کې د خرڅلاو رسمي اسناد، د خریدارانو کره شمېر او د هغوي د اخیستلو کچه نه ده ښودل شوې. له همدې کبله دا نه شي ویل کېدی چې د کابل د ګران بیه عطرو په بازار کې د طالب چارواکو او غړو ونډه څومره ده.

دوکانداران وايي، چې په کابل کې د دوبۍ، کوېت او فرانسې عطرونه هم پلورل کېږي. د دې خبرو له مخې، د بازار یوه مهمه برخه پر وارداتي محصولاتو ولاړه ده؛ خو د وارداتو دقیقې لارې، د واردوونکو شرکتونو نومونه، د ګمرکي محصول اندازه او د کال په کچه د راوړل کېدونکو عطرو مقدار لا نه دی معلوم.

د عطرونو تر څنګ، د لنګیو او لاسي ساعتونو خرڅلاو هم زیات شوی دی. دا بدلون ښيي چې عطر په کابل کې یوازې د خوشبویۍ توکی نه دی پاتې؛ بلکې د جامو، ظاهري بڼې او ټولنیز حیثیت له نښو سره هم تړاو پیدا کوي.

یو اخیستونکی وايي، چې د لوړ کیفیت له امله یو بوتل عطر ورته نږدې شپږ میاشتې کافي وي. دا د یو اخیستونکي شخصي تجربه ده او د ټولو عطرو لپاره عمومي معیار نه شي ګڼل کېدی؛ ځکه د عطر کیفیت، اندازه، غلظت او د استعمال کچه له یوه محصول څخه تر بل پورې توپیر لري.

د عربي عطرو د بازار دا وده په داسې مهال ده چې د افغانستان ډېر خلک د بېکارۍ، ټیټ عاید او د ژوند د لوړو لګښتونو له امله له سخت اقتصادي فشار سره مخ دي. له همدې کبله د ګران بیه عطرو تاوده بازار د ټول افغانستان د اقتصادي حالت استازیتوب نه شي کولی؛ بلکې ښیي د کابل د شتمنو سیمو د یوې محدودې طبقې د مصرف بدلون څرګند کړي.

د کابل د عطرو اوسنی بازار د افغانستان د خوشبویۍ له پخواني شالید سره هم د پرتله کولو وړ دی. د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام د یوه پخواني راپور له مخې، د دمشق په نوم مشهور ګلاب په افغانستان کې له سلګونو کلونو راهیسې کرل کېده او تر ۱۹۷۰مو کلونو پورې کابل ولایت د ګلابو تېل تولیدول.

دا تاریخي معلومات د اوسني عربي عطر بازار د مستقیم دوام ثبوت نه دي؛ خو ښيي چې افغانستان د ګلابو، طبیعي خوشبویو او د خوشبویۍ د تولید له پلوه پخوانی شالید لري. د کابل د ګلابو د تېلو پخوانی تولید د جګړو، اقتصادي کمزورۍ او د تولیدي بنسټونو د له منځه تلو له امله دوام ونه موند.

ګلاب اوبه هم د افغان کلتوري ژوند یوه پخوانۍ برخه ده. په افغان کورنیو کې ګلاب اوبه د خوشبویۍ تر څنګ په فیرني، شېرپیرې او ځینو نورو خوږو کې کارېږي. دغه خواړه په اخترونو، ودونو او د ځانګړو مېلمنو لپاره تیارېږي. له دې امله، ګلاب اوبه د افغانانو له پخلنځي، مېلمه پالنې او ځینو ټولنیزو مناسبتونو سره تړاو لري.

په افغانستان کې د خوشبویۍ کورنی تولید هم په بشپړه توګه له منځه نه دی تللی. د امریکا غږ په ۲۰۱۸م کال کې راپور ورکړی و چې په ننګرهار کې یو افغان سوداګر د نارنج ګل څخه د عطرونو او خوشبویۍ تېلو جوړولو کاروبار پېل کړی و. دغه هڅه ښيي چې افغانستان د ګلاب، نارنج ګل او نورو خوشبویه بوټو له لارې د کورني تولید امکان لري.

له موجودو معلوماتو داسې ښکاري چې د کابل اوسنی د عربي عطرو بازار تر ډېره پر وارداتي توکو ولاړ دی؛ خو د افغانستان د ګلابو د تېلو پخوانی تولید او په ننګرهار کې د عطر جوړولو هڅې ښيي چې د کورني صنعت لپاره طبیعي سرچینې او تجربه شته.