پېښور : د خیبر پښتونخوا د پېښور، سوات، هریپور او چترال پنځه تاریخي او کلتوري ځایونه ،د اګست په ۱۳مه، د یونیسکو د نړیوال میراث په ابتدایي نوملړ کې شامل شوي دي. په دې سره د پاکستان د هغو ځایونو شمېر ۳۷ ته رسېدلی چې په راتلونکي کې د نړیوال میراث د رسمي نوملړ لپاره نوماند کېدی شي.

د یونیسکو د نړیوال میراث د مرکز د ریکارډ له مخې، په دغو پنځو ځایونو کې د پېښور ګورکټري تاریخي کمپلېکس او سیټي هاوس، د سوات بازیرا ـ بریکوټ لرغونی ښار، د هریپور بهاماله بودایي کمپلېکس او د چترال د کلاش کلتوري منظره شامل دي.

ګورکټري د پېښور د زاړه ښار له مهمو تاریخي سیمو څخه ده. په دې ځای کې د بېلابېلو تاریخي دورو نښې موندل شوې دي او لرغونپوهان یې د پېښور د اوږده ښاري تاریخ د مطالعې لپاره مهم ګڼي. د دې سیمې تاریخي ارزښت د بېلابېلو تمدنونو او واکمنیو له پاتې شونو سره تړلی دی.

د پېښور سیټي هاوس هم د ښار د دودیزې معمارۍ یوه مهمه بېلګه ده. دغه ودانۍ د لرګیو د ظریف کار، رنګینو ښیښو، انګړونو او د پېښور د پخوانیو شتمنو سوداګرو د کورونو د ځانګړي جوړښت له امله تاریخي ارزښت لري.

په سوات کې بازیرا ـ بریکوټ د سیمې له مهمو لرغونو ښارونو څخه دی. دا ځای د ګندهارا له تمدن او بودایي دورې سره ژور تاریخي تړاو لري. په سیمه کې د لرغونپوهانو څېړنو د اوږدې مودې د انساني استوګنې، سوداګرۍ او کلتوري اړیکو نښې موندلې دي.

د هریپور بهاماله بودایي کمپلېکس هم د ګندهارا د بودایي تمدن له مهمو لرغونو مرکزونو څخه بلل کېږي. په دې سیمه کې د بودایي عبادتځایونو، مذهبي ودانیو او نورو لرغونو اثارو پاتې شوني موندل شوي چې د سیمې د بودایي تاریخ او تمدني اهمیت څرګندونه کوي.

په چترال کې د کلاش کلتوري منظره د بمبوریت، رمبور او بریر درې رانغاړي. دغه سیمه د کلاش خلکو د ځانګړو دیني او کلتوري دودونو، مېلو، موسیقۍ، نڅاوو، کليوالي ژوند، دودیزې کرنې او له طبیعي چاپېریال سره د هغوي د تاریخي اړیکو له کبله ځانګړی اهمیت لري.

د یونیسکو د معلوماتو له مخې، د کلاش په دغو درو کې ګڼ شمېر کلتوري، مذهبي او تاریخي ځایونه موجود دي او د سیمې دودونه لا هم له یوه نسل څخه بل نسل ته لېږدول کېږي.

د یونیسکو په ابتدایي نوملړ کې د دغو ځایونو شاملېدل د دې معنا نه لري چې هغوي ته د نړیوال میراث بشپړ او رسمي حیثیت ورکړل شوی دی. ابتدایي نوملړ هغه فهرست دی چې غړي هېوادونه پکې هغه تاریخي، کلتوري او طبیعي ځایونه ثبتوي چې غواړي په راتلونکي کې یې د نړیوال میراث د رسمي نوملړ لپاره وړاندې کړي.

د نړیوال میراث رسمي حیثیت ترلاسه کولو لپاره هر ځای باید له جلا نوماندۍ، تخنیکي ارزونې او د یونیسکو د نړیوال میراث د کمېټۍ له منظوري تېر شي.

د خیبر پښتونخوا د دغو پنځو تاریخي او کلتوري ځایونو شاملېدل د پېښور د لرغوني ښاري تاریخ، د سوات او هریپور د ګندهارا تمدن او د چترال د کلاش د ژوندي کلتوري میراث نړیوال اهمیت ته د لا ډېرې پاملرنې لپاره مهم ګام بلل کېږي.